Epizòd 18: Let's talk about sex

James Tony Luc, yon etidyan nan travay sosyal k ap viv nan peyi kanada, se envite nou nan 18yèm epizòd koze kilti vyòl. Avèk li, nou te fè yon ti rale sou let's talk about sex ki vle an nn pale sou fè bagay. Pa egzanp, nan kesyon fè bagay, nou plis rete sou plezi gason sa poutan fi patisipe nan ak la tou. Avan nou te resevwa James, Bibiana te vini ak atelye a  ki se yon seri fason pou nou konprann kisa fè bagay vle di pou nou.

James Tony Luc te aksepte pale avè n nan telefòn pandan nou te nan stidyo ANVA a. Ansanm nou te rale sou ou gen dwa di non. Nou ka koute rezilta ti chita pale sa la :

Li rès la

Epizòd 17: Ou gen dwa di wi

Marina Mathieu, yon reyalizatris ak aktivis k ap viv Montréal, se envite nou nan disetyèm epizòd koze kilti vyòl. Avèk li, nou te fè yon ti rale sou ou gen dwa di wi. Pa egzanp, fi gendwa pran inisyativ nan koze fè bagay, li gen dwa pou l di sa l vle ak sa l pa renmen. Avan nou te resevwa Marina, Bibiana te vini ak atelye a  pou atire atansyon nou sou fason nou wè fè bagay ak fason nou wè fi ak gason ki renmen fè bagay.

Marina te aksepte pale avè n nan telefòn pandan nou te nan stidyo ANVA a. Ansanm nou te rale sou ou gen dwa di wi. Nou ka koute rezilta ti chita pale sa la :

Li rès la

Epizòd 16: Ou gen dwa di non

Charlot Elder, yon chantè ak etidyan nan sikoloji, se envite nou nan sèzyèm epizòd koze kilti vyòl. Avèk li, nou te fè yon ti rale sou Ou gen dwa di non. Pa egzanp, menm si randevou te gentan kase,  ou ka chanje lide depiw santi w pa sou sa ankò. Avan nou te resevwa Charlot Elder, Bibiana te vini ak atelye a  ki se yon seri fason pou nou aprann di non san nou pa oblije fè bri.

Charlot Elder te aksepte pale avè n nan telefòn pandan nou te nan stidyo ANVA a. Ansanm nou te rale sou ou gen dwa di non. Nou ka koute rezilta ti chita pale sa la :

Li rès la

Epizòd 15: Wi pa toujou Wi

Yves-Marie Exumé, yon sikològ, se envite nou nan kenzyèm epizòd koze kilti vyòl. Avèk li, nou te fè yon ti rale sou Wi pa toujou Wi. Pa egzanp, yon fanm k ap travay kay yon moun ap toujou nan difikilte e lap di wi paske l ap pè pou l pèdi travay li. Avan nou te resevwa Yves-Marie, Bibiana te vini ak atelye ki se yon seri seranyo kote nou t ap gade sou konsantman valab oubyen pa valab. Ankadre nou pou nou jodya se: kèk pawòl ak jès ki montre lè gen konsantman ak lè pa gen konsantman.

Yves-Marie aksepte pale avè n nan telefòn pandan nou te nan stidyo ANVA a. Ansanm nou te rale sou wi pa toujou wi. Nou ka koute rezilta ti chita pale sa la :

Li rès la

Epizòd 14: Renmen moun ki renmen w

Yael Tallerand, yon atis pent ki entèrese ak kesyon ak fi, se envite nou nan katòzyèm epizòd koze kilti vyòl. Avèk li, nou te fè yon ti rale sou renmen moun ki renmen w. Pa egzanp, ensiste pou yon moun di w wi  pandan li pa  sou sa se tip konpòtman ki ankouraje  kilti vyòl. Avan nou te resevwa Yael, Bibiana te vini ak atelye ki se yon seri egzanp nou jwenn nan sinema, liv ak mizik ak ki ba nou yon fo lide sou konsantman. N ap reponn si konpòtman sa yo akseptab oubyen pa akseptab. Ankadre nou pou nou jodya se: ou vo plis pase sa.

Yael te aksepte pale avè n nan telefòn pandan nou te nan stidyo ANVA a. Ansanm nou te rale sou renmen moun ki renmen w. Nou ka koute rezilta ti chita pale sa la :

Li rès la

Epizòd 13: Ret nan wòl ou

Dorothy Pierre, yon ayisyèn k ap viv nan peyi kanada ki etidye devlopman ak dwa, se envite nou nan trèzyèm epizòd koze kilti vyòl. Avèk li, nou te fè yon ti rale sou ret nan wòl ou . Pa egzanp, pa respekte limit yon moun ba ou, pa respekte lè yon moun di non sou pretèks li te konn abitye di w wi oubyen l ap fè kapris paka sèvi eskiz . Poutan de egzanp sa yo se bagay  nou jwenn souvan nan sosyete nou an. Avan nou te resevwa Dorothy, Bibiana te vini ak atelye ki se yon seri senaryo pou ede nou reflechi ak ka ki prezante a epi jwenn repons ki pi bon an. Ankadre nou pou nou jodya se: ou ta renmen yon tas kafe? yon adaptasyon yon videyo Wayòm ini pou esplike moun konsantman.

Dorothy te aksepte pale avè n nan telefòn pandan nou te nan stidyo ANVA a. Ansanm nou te rale sou ret nan wòl ou. Nou ka koute rezilta ti chita pale sa la :

Li rès la

Epizòd 12: Prizon pa Dous

Mèt Dilia Lemaire, yon avokat ki abitye travay ak òganizasyon fanm ak premye fanm anndan Conseil Supérieur du Pouvoir Judiciaire(CSPJ), se e envite nou nan douzyèm epizòd koze kilti vyòl. Avèk li, nou te fè yon ti rale sou prizon ki pa dous . Pa egzanp, retire kapòt pandan pandan n ap fè bagay san fi a pa konnen oubyen kouche ak moun fou sou pretèks li bay chans se krim yo ye. De egzanp sa yo se de pratik, anpil fwa moun pa wè tankou krim, men lalwa pini yo. Avan nou te resevwa Me Lemaire, Bibiana te vini ak atelye ki s on kesyonè ki sòt nan peyi Nijerya, li rele: Eske m s on Kadejakè. Bibiana avè m te mete vwa nou sou ankadre a.

Mèt Lemaire te aksepte vin  nan stidyo ANVA a pou n pale sou pwovizyon lalwa an Ayiti genyen sou kesyon vyòl ak abi seksyg paske prizon pa dous. Nou ka koute rezilta ti chita pale sa la :

Li rès la

Epizòd 11: Fò l di wi anvan

Stéphanie Lamarre, yon jesyonè nou konn abitye swiv deja nan APS (AnnPaleSeksyalite) se envite nou nan onzyèm epizòd koze kilti vyòl. Avèk li, nou te fè yon ti rale obligasyon pou tou de moun yo di wi avan nan tout pwogresyon relasyon an. Pa egzanp, mande yon moun an maryaj an piblik ka yon fòm presyon, kouri fè pitit pou yon nèg pou l pa kite w se yon fòm presyon tou. De egzanp sa yo se de pratik ki anpeche n rive nan yon kilti konsantman. Yo patisipe nan kilti vyòl la tou. Avan nou te resevwa Stéphanie, Bibiana te pale nou de zouti nou pral itilize pou fè dezyèm sezon emisyon an. Youn nan zouti sa yo se ankadre a. Keven Edouard ak Richardson Telijeune te mete vwa yo sou li. Bibiana te fini ak yon quizz pou gade si nou byen konprann sa nou tap pale nan emisyon an

Stéphanie te aksepte vin n nan stidyo ANVA a sou fò l di wi avan. Nou ka koute rezilta ti chita pale sa la :

Li rès la

Fè bagay: lè wi tounen non. Yon ti mikwotwotwa pou Lasenvalanten

Nan mwa fevriye 2021 an, avan Sen Valanten, plizyè manm nan ekip Koze Kilti Vyòl la te pran beton an, mikwo yo ak kamera yo nan men yo, pou y al reyalize yon ti mikwotwotwa sou konsantman seksyèl. Yon sèl kesyon yo te gen pou tout moun yo kwaze: “Dapre ou, èske yon moun ki fin dakò pou l fè sèks avè w ka jis rete li di non l pa vle ankò ?” 

Kòman w panse moun yo te reponn kesyon sa? Kòman ou menm ou t ap reponn? Mikwotwota a revele 5 kategori repons:

  1. Pa pèsiste
  2. Eseye konvenk moun nan
  3. Pa pran sa nan men l
  4. Oblije dakò 
  5. Fè l remèt kòb ou te depanse a

Repons ki pale de lajan yo raple nou lapoula jan lòt moun ka chèche jwe sou difikilte ekonomik yon moun (espesyalman fi) pou fòse yo fè sa yo ka pa t anvi fè. Sa raple nou tou batay pou kwape kilti vyòl ann Ayiti a mache men nan men ak yon batay pou byennèt ekonomik, batay pou yon sosyete kote plat manje p ap sèvi pretèks pou yon moun "bon" sou yon lòt moun.

Gen yon lòt aspè ki frapan ankò nan mikwotwotwa a. Gen moun ki di y ap aksepte, men ou wè se ak yon reziyasyon yo di sa. Gen lòt menm ki di y ap negosye pou wè si omwen yo pa ta sove sitiyasyon an. Gen sila ki klèman di yo p ap dakò, y ap pini moun nan (fè l remèt kòb la, si se yon mennaj tou kite avè l, eks.), oswa menm bay gwo presyon oubyen fòse l (“peze kou l”) paske pou yo sa pa ka fini konsa. 

Plizyè nan repons sa yo gen yon pwen an komen: yo wè sèks san konsantman kòm yon bagay ki gen plezi ladan (kanmèm) e ki akseptab. Moun sa yo te pare pou “reziyen” yo ak nenpòt sa yo ta ba yo pou sove sitiyasyon an, menm si lòt la pa anvi toutbon. Repons ki soti pandan mikwotwotwa a tou raple nou menm anndan ekip Koze Kilti Vyòl la pouki nou te vle koutkekout vini ak yon nouvo sezon, sètfwasi sou konsantman seksyèl.

Nou fasil wè yo asosye otomatikman ale nan otèl ak sèks, ann Ayiti. Peye yon “moman otèl”, gen 2 faz kle ladan nan je moun yo: antre a, soti a. Se nan konsa nou konn tande blag moun ki rete anndan an ap fè tan pase, lè gen ti pwoblèm pèfòmans oswa lè sa k te pwograme a fini twò rapid. Paske moun sa yo gen anpil enkyetid parapò ak rega lasosyete sou sa y ap regle anndan chanm yo. Se tankou moun yo te kwè gen de etap depi yo fin franchi l, yo pa ka fè bak, pou yo pa pran wonte devan lasosyete. 

Nan sezon 1 pòdkas la, nou te wè youn nan fason presyon sosyal sa egzèse se atravè diskou n ap tande depi piti ki ankouraje vyòl nan sosyete a. Gason bezwen validasyon gason parèy yo pou pwouve yo pa mawozo. Yo fè yo kwè tou depi yo met lajan yo deyò sa ka ouvè tout pòt. Menm jan an tou, yo aprann fi gason pa konn refize sèks, gason toujou sou sa, e si yon gason refize se yon derespektan oswa petèt se paske fi a manke yon bagay. 

Tout sitiyasyon sa yo gen yon pwen an komen. Moun nan viv refi a tankou se te yon echèk. E nou konnen moun an jeneral pa renmen echèk. Men gen yon bon nouvèl. E si w ta aprann “non” an ka yon bon bagay menm lè ou fin rive anndan chanm nan? 

San di petèt, ka toujou gen yon santiman desepsyon, paske te gentan gen yon dizon. Men lè yon moun fin konprann bèlte ki genyen nan yon “wi antouzyas”, yon “wi chalerin”, yon “wi toutbon”, yon “wi ki renouvle”, li vin gen yon lòt linèt ki pèmèt li konprann refi yon lòt jan. “Non” an tounen yon okazyon pou moun nan pa pèsiste sou yon wout ki ka fè lòt la mal. 

Sèks se yon bagay entim. Moun sitou fè l pou plezi. Yon moun ta dwe rekonesan lè yon lòt di l “non”. Se yon mak respè, senserite, onètete lè yon moun di w “non”. Moun nan pa vle w oswa li pa vle w ankò, li di w sa. Senp. Sa pi bon pase si l te fè sanblan epi se yon sèl moun ki pwofite moman an, pa vre? Oswa, pi mal toujou, si pyès moun pa pwofite jan pou yo ta pwofite a paske gen youn nan nou ki pa t sou sa vre. 

Kounye a, yon fwa yon moun fin dekouvri “non” pa lafendimonn e sa pi bon lè l okouran lòt moun nan pa anvi, ebyen menm yon senp “wi” ka pa sifi ankò pou moun sa. Moun sa ap vle pou wi yo di l la se yon wi ki sensè, yon wi ki anvi toutbon, yon wi lib san presyon, yon wi ki an dwa tounen “non” si lòt moun nan pa ta anvi kontinye ankò. 

Anplis aspè legal kesyon an (fè sèks ak yon moun san konsantman l se yon krim, kit ou kwè l kit ou pa kwè l), linèt konsantman an ban nou posiblite dekouvri seksyalite sou yon lòt ang, dekouvri yon bann nouvo posiblite, devlope nouvo rapò moun ak moun ladan. 

Olye koze konsantman sa limite nou, li ka libere nou. Sèks ap vin pi bèl, paske l ap fèt nan garanti se tou de moun yo ki te vle toutbon, depi nan kòmansman aksyon an rive nan fen an. P ap gen zòn flou, p ap gen plas pou antre de, p ap gen dout ak ensètitid k ap strese w san rete. Konsantman an ap se swa li la, se swa li pa la. W ap nonsèlman konnen ou gen dwa di “non” e ou gen dwa di “wi”, men ou p ap anvi kontinye nonplis si lòt moun nan di “non”. E menm si li pa di non, depi li pa di wi, ou p ap pran chans. 

Woy! Enben moun p ap ka fè moun sipriz ankò? N ap vin tankou wobo? E moun k ap fè kapris yo? E moun ki ka byen vle yon bagay epi k ap fè kòm si yo pa vle yo? 

Depi w rale koze konsantman ann Ayiti, ou fasil tande moun rale gwo kesyon sa yo pou yo montre w konsantman ap pouri relasyon fi gason. Men an reyalite, si w byen gade, se absans konsantman ki ka pouri lavi moun. Kòmanse sou lavi moun ki pa t bay konsantman l lan, sa ka twomatize l. Rive menm sou moun ki pa t bay konsantman regle anyen pou li a: pa bliye sèks san konsantman se krim, ki donk sa ka menm rive ou pran prizon pou li. 

Menm san agiman prizon an (poudayè se jis an 2005 yo te resi konsidere kadejak kòm krim ann Ayiti), fè sèks oswa eseye yon pratik seksyèl ak yon moun san konsantman l, se yon mank respè pou moun nan, yon mank dega. Ou fè l pase pou yon moun ki pa konn sa l vle e ki pa kapab deside poukont li. Ou mete w nan pozisyon kote se ou k ap deside pou moun nan ki sa li vle. Si yon moun pa ta renmen yo trete l konsa, pouki pou l ap trete yon lòt menm jan an? Lojik la senp: se pa ou ki pou ap deside nan plas moun nan sou baz sa w panse li vle. 

Kisa w ap pèdi si w pa pèsiste? Yon repitasyon jènjan? Yon repitasyon fanm gason pa janm refize? Èske sa grav pase sa?

Kounye a kisa w ap jwenn si w pèsiste? Risk pou w komèt yon krim. Risk pou bagay la ale nan yon sèl sans, pou moun nan pa patisipe ak tout nanm li: èske se sa w rele plezi a? 

Kisa w ka pèdi si w pèsiste? Ou ka pèdi libète w, paske gen gwo sanksyon pou kadejak. Si moun fè sèks pou plezi, pouki tout strès sa? Reflechi jan sèks ak konsantman antouzyas libere lespri tou de moun yo parapò ak tout risk pou mal entèprete yon jès, yon anvi ak yon silans. 

Ebyen se bèl dekouvèt sa a nou pral fè ansanm pandan sezon 2 emisyon Koze Kilti Vyòl la. Menm jan nou te demare ak yon mikwotwotwa a paske nou enterese konnen sa w panse sou kesyon sa yo, se konsa pandan tout sezon an n ap envite w patisipe avèk nou. 

Pandan sezon pòdkas Koze Kilti Vyòl la, nou pral fè pratik. W ap gen posiblite konstwi epizòd la ansanm ak nou granmesi yon seri ti atelye ak aktivite nou prevwa fè ansanm avè w. N ap poze w kesyon, w ap ka reponn nou nan espas nou prevwa pou sa yo epi kontinye diskisyon an sou rezo sosyal yo ak achtag #pafèsilans lan. 

Èske w pare?


S01E10: Kilti vyòl anndan kay

Donia Luc , yon travayèz sosyal, se envite nou nan dizyèm epizòd koze kilti vyòl. Avèk li, nou te fè yon ti rale sou kilti vyòl anndan kay. Pa egzanp, fason blag nou konsidere ak  banalize kadejak sou madan marye, restavèk ak sèvant yo sa yo gen tandans bay plis jarèt a agresyon seksyèl, fè yo plis sigmatize viktim lan e fè n pase l nan pou nòmal e menm fè viktim yo konprann sa yo sot viv la pa anyen la.

Donia te aksepte pale ak nou sou zoom pandan nou te  nan stidyo ANVA a sou kilti vyòl anndan kay. Nou ka koute rezilta ti chita pale sa la :

 

Li rès la


Patisipe Rekrite Enfliyans

rete konekte ak nou